79th Independence Day 2025 Siaha a Pi Lalrinpuii, Minister, H&FW thu sawi

Zonews

#ZONEWS August 15, 2025:
79th Independence Day 2025 Siaha a Pi Lalrinpuii, Minister, H&FW thu sawi

Thian duh takte u,

Vawiin hian India ram pumah Independence Day vawi 79-na ropui takin kan lawm a. He ni ropui tak leh chhinchhiah tlak tak denchhen hian Siaha District mipui zawng zawngte duhsakna chibai ka bûk a che u.

He ni duhawm takah hian India-in zalènna kan neih theihna tura sûlsutute zawng zawng inpêkna leh inhlannate kha kan zavaiin hre thar leh ila. An thawhrimna avanga tun dinhmun thleng thei leh thlamuang taka awm thei kan ni tih te hriain, zalènna hi i chhawm nung zel ang u.

Mihringin hmasawn a duh a, changkânna leh nawmna a zawn mêk lai hian, zalènna hlu tak ti derthawng zawng hian kê pên theih a ni a; mahni sahmim tihpuar duhna avangin duhâmna sualah kan tlu thei a ni; chu chuan hnam leh hnam, chi leh chi inkarah kua hreuhin, nun ralti leh hrehawm takah min pawt lût thei a. Kumpinu khan an rorelna thupuiah – “Divide & Rule – Thendarh la, awpbet rawh” tih kha an hmang thin an ti. Keini pawh kan zavaiin he Divide & Rule hmanga, kan rilru, sakhuana leh, ram leh hnam min thehdarh palh thei zawng zawng lakah kan in ven fimkhur a, Lungrual taka zalènna hnuaia kan hlim zel theih nan tan i la thar zel ang u.

Hun ropui tak kan hman mêk hi remchangah la-in, kan sawrkarin mipuite rawng a bâwlna kawnga a hma lakna thenkhat sawi ka duh a.

Kan Chief Minister-in sorkar lakluh niah khan ni 100 chhunga thawh zawh tur sorkar home work a siam a, Pathian zarah ni 100 chhungin sorkarin a home work a ti zo ve hram hram a.

Thlai thar lei policy siam a ni a, Thlai thar leina sum budget-ah dah a ni. Thlai chi 5 thlan bikah enchhin a ni. Kum khatnaah hmun 672 atangin sawhthing quintal nuai 3.47 vel lei a ni a, cheng vaibelchhe 142.45 lai a seng dawn a, Cheng vaibelchhe 70.19 lai chuan thingtlanga sawhthing chingtu, kut hnathawktute chhungkaw choka a thleng tawh a. A lawmawm hle a ni.

Sawrkar Flagship Programme – Handholding Policy chu kalpui mek zel a ni a. Progress partner 664 thlan chhuah tawh an ni a, Mi 140 hnenah Cheng vaibelchhe 6.82 lai chu loan in pekchhuah a ni tawh a ni. CM Special Package Scheme atan progress partner 2257 thlan chhuah tawh a ni a, Cheng vaibelchhe 18.35 lai pekchhuah tura approve tawh a ni.

Kalphung thar Sawrkar, mipui sawrkar chuan mipuite tan theihtawp in hma a la chho zel a. Tunah hian han thlir mai chuan thingtlang kilkhawr ber thlengin, tumah eitur nei lo, chhuanchham, meialh en kan awm lo tlangpui. Hei hi a chhan chu Sawrkar hmasa lam atanga kalpui – Mi rethei “BPL” tan Buhfai Kg khat Cheng 3 a kan la pek chhunzawm char char vang a ni. Buhfai ber a awm hi chuan chawhmeh lam hi chu engtin tin emaw a tihtheih viau zel a ni.

Ei leh in tur tihloha mipui kan buaina thin chu, damloh kan tawh leh thihna kan tawh hian a ni. Hetiang hun atana hman tur savings nei thei miah lo hi, mi rethei te zingah tam zawk kan ni. Chuvangin kan Sawrkar tirh atangin theihtawpin, mipui rethei zawk tan kan thawk nghal a, Thihna a awm a, midang sum puk emaw/MLA te kan tihbuaina thin ber – Ruangphurh chu Sawrkarin kan kutken ta a. Vawiin ni thleng hian Ruang 1060 chu Cheng Nuaih 107.85 sengin Kalphung thar sawrkar chuan, thingtlang mirethei zawkte inlumah kan thlen tawh a ni.

A dawt lehah chuan Damloh nikhua hi a ni a. Puk chawp leh ba thla a damdawiin atanga inkhul chhuak thin te kha tunah chuan pawisa chawi ngai miahlo a an in enkawl theih dan tur – Mipui Healthcare (MUHCS) kan duangchhuak leh ta a. Hei hi a hlawkpui ber chu mipuite kan ni. Kumin April ni 1 a MUHCS kan hman tan atangin, Damlo mi 25,287 te enkawlna atan Sawrkar chuan Cheng vaibelchhe 33.12 lai a seng tawh a. Siaha District chhunga kan hospital lian – Mara Gospel Centenary Hospital pawhin MUHCS an rawn zawm a, He hospital neitu ECM Kohhran chungah pawh vawiin hian a bik takin lawmthu ka sawi duh a ni. Anmahni dandawiin hian mipui damlo 364 te chu Cashless in an lo enkawl a, Heng mipui inenkawlna senso Cheng nuaih 98.56 lai chu Sawrkarin a pe chhuak tawh nghe nghe a ni.

Kalphung thar sawrkar chuan kum upa te a ngaihsak a. Kum upa ten harsatna leh mamawh hrang hrang an neihve phuhrukna tur a, Sawrkarin kum upa te tana pension hrang hrang a pek thin chu Rs 1000 zelin tihpun a ni a, Anganwadi Worker leh Helper te hlawh pawh Cheng 500 zelin tihpun a ni bawk.

Hriselna lamah hma kan sawn theihnan Sawrkar chuan chak takin hma a la chho zel a.  ICU indaihlohna ti ziaawm turin ZMC&H ah ICU khum 13 kan dahthar belh bakah, Lunglei, Siaha leh Champhai ah ICU khum 5 theuh dahbelh a ni bawk. Tin, ZMC&H ah leh Champhai ah Critical Care Block Building kan sa mek a, JICA tanpuina hmangin Cancer Hospital kan ti changtlung dawn mek bawk a, Civil Hospital ah Aphereses leh MRI Khawl dah thar a niin, Cardiology unit chu hmanraw tha zawk – Cath lab nena thuam that chhoh mek a ni a. ZMC&H ah Cardio thorasic lama Super Specialist kan neih thar avangin Cardio Thorasic Unit din thar turin hma kan la mek a; tin Neuro Surgery lamah pawh Super Specialist kan nei thar bawk.

Tin, phai lama mipui sum a liam tamna, kan mamawh em em – Organ transplant lamah pawh hma kan la thar mek bawk a. Civil Hospital, Aizawl chu Kidney Transplant Centre ni turin permission kan pe tawh a, tunah hian Institute of Kidney Diseases and Research Centre, Ahmedabad te nen thawhhona tur MoU buaipui mek a ni. Anni hian Training leh Kal thlakna kawnga min puih theihna zawng zawngah min tanpui dawn a, Hun reilo te-ah Mizorama kan Doctor te leh mithiam dangte nen Kidney transplant hi kan ramah ngei kan tihve theih ka beisei a ni.

Tin, Mipui Health Care avangin Nurse 300 lai kan lak thar bakah thawktu hrang hrang tam tak (64 lai) kan lak belh bawk a, Nimin piah lawk khan Specialist Doctor 5 lakbelh an ni.

Thingtlang mipuite harsatna hriatpuiim ZMC a kan doctor zirchhuak te chu PHC hrang hranga thawk turin kan la thar a, PHC tinah doctor dah an ni ta. Thawktu indaihlohna nasa em em chu sem rualin, a theih chin chinah thawktu awm tamna khua atanga Health Worker-te lachhuakin, thawktu awm miahlohna Sub Centre/Health Clinic ah sem rual an ni ta a. Tin, tunah hian Health Worker 100 lak belh turin dilna hun hawn mek a ni bawk a. Thingtlang mipui te tan Sawrkar chuan theihtawp chhuah reng a ni.

Tunah chuan kan District chhunga hmalakna hrang hrangte han thlur chho leh ila. District Hospital, Siaha chuan mipuite hriselna kawngah theih tâwp a chhuah a; Kayakalp intihsiakah kum hnih chhung, kum 2023 atanga 2025 chhung khan 1st Runner up lawmman kan dawng a, kum 2023 atanga 2024 chhung khan Eco-friendly-ah Mizoramah pakhatna lawmman kan dawng bawk a ni. Hmanraw changkang leh tha zawk hmangin District Hospital hi thuam chak zel niin, dialysis khawl pali bun fel a ni a. Khum panga awm theihna tur Intensive Care Unit (ICU) pawh kum 2025 July thla atangin hman theih a ni.

District Hospital leh PHC hrang hrang OPD-a dam lo en zat pawh 40,524 lai a tling ve ta a ni. Mobile Medical Clinic vawi 66 neih a ni a, hengah hian dam lo 4,487-te chu a thlâwna enkawl an ni.

Naupangte himna leh hmakhua ngaihtuahin District Child Protection Unit (DCPU) te pawhin theih tawp an chhuah a; Child Welfare Committee- in thu ngaihtuah tur 217 lai a dawng a, naupang 110 hnenah tanpuina pein, 238-te hnenah counselling a pe bawk.

Social Welfare Department kal tlangin National Social Assistance Program (NSAP) hnuaiah kum upa 3,551-in hamthatna an dawng mek a; rual ban lo zirlai 158 laiin District Social Welfare Office atangin an zirna kawnga tanpuina tur sum fai an dawng a ni. Heng bakah hian State Disability Pension Scheme atangin mi 25-in cheng 6,000 theuh an dawng bawk.

Zirna lama hma kan sawn zel theih nan sawrkarin theih tawp a chhuah chhunzawm zel a. New Laty leh Lopu-ah cheng nuai 145 man ve ve Secondary School building sak a ni a; Theiri-ah cheng nuai 111 man Higher Secondary School building sak a ni. Tin, Tipa V-ah cheng nuai 188 man hmeichhe hostel sak a ni bawk a, Middle School 28-te hnenah ICT set (e-content) sem a ni a, Secondary School leh Higher Secondary School 13- te chu Interactive Flat Panel (IFP) pek an ni a; Primary School 121-te hnenah tablet sem a ni bawk.

Public Health Engineering Department-in (NABARD) kal tlangin No- aohtlah – I & II Water Supply Scheme (solar pumping) hna a thawk mup mup a, AMRUT 2.0 hmanga Siaha khawpui tui pump tih changtlun hna Improvement of Siaha Water Supply Scheme thawh mêk a ni bawk.

Siaha District chhungah African Swine Fever (ASF) avangin kum 2024 atanga 2025 chhung khan vawk vulhtu chhungkaw 106-te hnenah State Disaster Response Fund (SDRF) atangin chhawmdawlna pêk a ni a, vawk thi pakhatah cheng 4,000 zel pek an ni.

Ni 100 inhlawhna kan tih mai, MGNREGA pawh tangkai takin kan hmang mek a. Pawisa kum kal mekah July thleng hian Siaha District chhungah Job Card nei 19,794 an awm a, heng zinga chhungkua 19,299 te hi ni 36 inhlawhna pek tawh an ni; cheng nuai 1,721.75 hman tawh niin heng sum hmang hian khawtlangin hna pawimawh an chhawp chhuah 497 te thawh tawh a ni.

Sangha khawi lamah pawh hmasawn tumin theih chhuah mek a ni a, kum kal mekah hian mi 100 hnenah sangha dil siamna tur tanpuina sum pêk a ni a; kumin May atanga July thla chhung khan sangha chi 6,48,000 lai chu a man chanve-in sangha dil neitute hnenah sem ral a ni bawk.

Mipuite himna tura Siaha District Police te hna thawh hi chhinchhiah tlak tak a ni a; an inpekna leh remhriatna azarah thu buai chi hrang hrang 116 lai ziah luh a ni a, chung zinga 103-ah chuan charge sheet theh luh tawh niin, case 49 chin fel tawh a ni a, dan rorelna hmangin thiam loh chantir an ni.

Siaha District kan vanneihna em em chu Autonomous District Council kan nei hi a ni a, MADC hmangin mipuiin hmasawnna leh hamthatna tam tak kan hmu tawh a, kan hmu mek bawk a, kan la hmu zel dâwn a ni. Mara Autonomous District Council hmalaknaa MADC’s Golden Jubilee Hall changtlung tak sak a ni te, NELIET Study Centre kan nei te, Phura-a Agriculture Site Office hawn a ni te, Chakhei-a Circle Administrative Office hawn a ni ta te leh MPSC leh UPSC hnuaia hna zawng lai, Prelim-a inziak tlingte hnena tanpuina sum fai, MADC-in a pe thin te hi thil ropui tak a ni a, chhinchhiah tlak tak a ni.

Kan district-a office pui ber, Deputy Commissioner Office building sak thar pawh luah theiha peih fel tep a ni a, kan khawpui hmel ti mawitu leh ti zahawmtu a la ni dawn a ni. Kan district bawrhsap pawhin a bangalow a luah thei ta te, Circuit House, Siaha sak that mek a ni te leh District Administration-a officer leh staff te luah tur building lian leh tha tak tak New Siaha leh Meisavaih-a sak mek a ni te hi thil chhinchhiah tlak tak a ni a, sawrkar mi leh sate tan a tangkai hle dawn a ni.

Hmasawnna rah bi thar chi hrang hrang puan chhuah tur a awm a, kan hunin a daih loah kan ngai ang a, heti chinah hian kan duh tawk mai ang.

A tawp berah thil pakhat sawi duh ka nei a, chu chu ruihhlo leh HIV/AIDS chungchang hi a ni. Kan ram hi ruihhlo in min run mek a, India ramah HIV/AIDS prevalence san berna kan ni mek bawk. HIV/ADS Kai tamna ber hi mipat hmeichhiatna atangin a ni mek tawh bawk. Chutih laiin tunah hian kan thalai tam tak chu ruihhlo bawihah an tang mek a, an tang thar zel bawk niin an lang. Khawpui mi leh mi hausa zawk fate ruih tura kan ngaih No 4 te pawh hian thingtlang kil khawr deuh deuh pawh min luhchhuah tan mek niin an sawi bawk. Hawh u, ruihhlo leh HIV/AIDS in kan ram leh hnam min ei chhiat vek hma hian tan I la thar theuh ang u. Sawrkar chuan theihtawp a chhuah mek a, Kohhran leh NGO hrang hrang te pawh in theihtawp chhuah zel ila, Mi tinin chhungkua atangin bul tan ila, kan tu leh fa, kan ram leh hnam hmachhuah te hi ruihhlo leh HIV/AIDS lakah theih tawpa vengin chhanchhuah I tum tlang ang u…tiin vawiin a lokal khawm zawng zawngte ka ngen duh che u a ni e.

Ram zalènna ni chibai ka bûk nawn leh vek a che u.

Ei Chaly Kaw

Jai Hind,


Discover more from Zonews

Subscribe to get the latest posts sent to your email.

Leave a Reply