RAMRI NGAIHTHAH A ŢHA LO – H.C. Vanlalruata

#ZONEWS #ARTICLE July 19, 2025:

Mizoram hian ramdang (foreign country-te) nén ramri kilometre 722 zeta thui kan inţawm a. Myanmar leh Bangladesh-in min kârcheh a. Khawchhak leh chhim lama Myanmar nena kan inrína hi kilometre 404 a thui a nih lai-in khawthlang lama Bangladeh nena kan inrína hi kilometre 318 a thui a ni thung a. India ram hmarchhak state 3-in hmar lamah min hual ve thung a. Assam nena kan inrina hi kilometre 123 a thui a ni a, Manipur nena kan inkar ramri hi kilometre 95 ni-in Tripura nena kan inrina hi kilometre 66 a thui a ni thung.

Ramdang nena kan inrina hnaihah hian Police station leh outpost te chu awm bawk mah se, ramri vengtu chu central sorkar rawn dah a ni a. Myanmar ramri hi Assam Rifles-in an vêng a, Bangladesh ramri chu Border Security Force (BSF)-in an vêng thung a. Hmarchhak state a kan ţhenawm, Assam, Manipur leh Tripura te néna kan inrina erawh chu kan state Police-te’n vengin ralthuam keng chi leh keng lo chi pawh state dangte nena kan ramri-ah kan dah a ni.

Chuti chung chuan state dang néna kan inrina hmunah pawh hian kan ram ni a kan ngaih (ramri buai huam chhung)-a ţhenawm state sorkar an rawn chet fê hnu, zirlai pawlte’n an lungawi loh thu leh sorkar inrawlh túra an phût hnu-ah chauh sorkar hi muang chângin a che ve chauh ţhin ni hian tun hma aţangin ngaihdán kan nei tawh ţhin awm e. Kan ramri humhalh lam hi kan sorkar ngaih pawimawh lutuk a nih loh ţhin avangin district council hun lai a Mizo ngei hnena periodic patta an lo pêk ram tam tak hi kan ţhenawm state a cheng hnamdang kutah kan chán tawh hi hi phat rual a ni lo. Sorkar kan dem ngawt ni lovin a ram neitute’n an awm chilh peih bawk si lo hi kan ram zau tak kan chánna chhan lian tak a ni bawk.

A bik takin Assam nena kan inrina lai hi buai a tam zual a. Bairabi bul Zophai hmunah phei chuan Assam Police-in Mizoram chanchinbumite na takin kut an thlâk a, khami ţum khan khatih lai a kan sorkar kha chêngkawl zaipâwl an sawi ang mai-in a ngawi tlat a nih kha. Chumi kal zêlah chuan kum 2021 July ni 26-ah khan Vairengte dai-ah Mizoram Police leh Assam Police an inkâp ta hial a, thisen a chhuak a, Assam Police 5 lai an thihphah a nih kha. Hei hi ramri buai ngaihthah rei luatin a hrin tih loh theih a ni lovang. State ţhenawm dang néna kan boruak pawh hi a hun lai a kan ngaihthah a, thîr ling a den hun lai a kan den loh avánga punlun ta hi sawi tur a awm nual mai.

Hmarchhak a kan state ţhenawm 2 néna kan ramri buai kumhlun, a bikin min hringtu Assam nena kan inkâr buaina hi chu central sorkar uapna hnuai-ah state pahnih aiawhte’n sawi fela chinfel theih pawh a beisei-awm viau a. Hemi chungchangah hian Mizoram sorkar official-te hian an tihtur an ti ţha hle niin a lang a, ramri buai chingfel túra inbiakna-ah hian Mizoram home department hotute’n document an khawm ţha bawk a, Assam lam hian sawi tur an nei vak lo ni awm a ni a, a lawmawm lam a ni. Kan home department hotute’n an homework an tiţha hle a, sorkar hmasa lam aţanga din tawh, boundary committee leh a thlawptu pawlte pawhin fak an phu hle ni-in a lang.

Myanmar leh Bangladesh nena kan ramri-a buaina ni lo, ral leh lama buaina thleng ţhin kan ngaihven dán hi chu ngaihtuah chian a ngai a. Sorkar hian thil kalpui dán tur fel fai tak a neih a ngai. Chuti lo chu mi ram buaina hian Mizoramah harsatna namên lo a thlen thei tih hi ngaihtuah chian a ngai a ni. Burma (Myanmar) leh Bangladesh aţanga an sahimna atâna Mizorama rawn tlanchhia a, min béltute hi kan thisen zawmpui, kan unaute vek an ni a. Unau na na na chu inţhen thei kan ni lo tih hi kan pawm vekin a rinawm a, ramin rí nei mah se, hnamin rí a nei lo tih pawh kan hre vek mai. Ram hranga awm kan unaute nén hian kan inlaichínna leh kan inunauna hi tichhe lo túrin kan vai a ţanrual a ngaih rualin sorkarin kut a kuangkuah thiang lo.
Zêp nâk emaw, Myanmar leh Manipur a kan unau ‘Zofa’ kan tihte hi Mizoram a chéng tam berin kan rilru zawng zawnga kan ţan a, hnam lian leh tam zawk rahbeh leh tihduhdaha an awma kan thinlunga kan lainat ang hian anni rilru hi a ni ve lém hauh lo tih a lang chho mek a, a pawi khawp mai. Mizorama kan inpumkhat anga inpumkhat túra kan duh ngawih ngawih lai hian an thei hauh lo. Diktak chuan Myanmar a kan unau Chin hnama chi bil hrang hrang hian an tum ber, an rama mipui rorelna hnuai a Chin state a thuneihna sâng hi hmu ta se la tun boruak en hi chuan thuneihna inchuh a, bial bîk hauhin Zofate khi an inkâp chiam ang tih hi a rin theih nghâl a. A khawi pawl ber emaw lamţang nih chu Mizoram mi tan chuan thil tihchî loh tawpkhawk a ni.

Manipur a kan unaute pawh chuti tho chu. Do thuhmun (Meitei) an neih lai a ţangrual anga an lan’ lai ngei pawhin unau ni chungin an inchemhár zauh zauh reng tih hi zêp theih a ni lo. An thil ngiat, rorelna hrang – assembly hran nei union territory (UT) hi pek ni ngat sela an buai nghâl ang a, chi bil an inkâpin an inphil fo lovang tih sawi túr chuan zawlnei huaisen leh sehhel tak nih a ngai ang. Inrelbawl hrang tur leh anmahni rapbet tlattu Meitei-ho lak aţanga mahni a rorelna hrang an neih kan duhsak rualin tún dinhmuna an sûkthlêk dán en hian an zavai a tân a ţha ber ang lovang tih ngaihtuahna hi thinlungah a riak reng mai a. Inlungrual thei hauh lo túr bâwm tâwt zawka khungkhawm hian thisen chhuahna râpthlâk tak a thlen zâwk ang tih a hlauhawm a ni.

Mizorama mi ţhenkhat, Myanmar leh Manipur a kan unaute dinhmun hre chiangte chuan an thak thakin thak teh se tih ngaihdán an nei hial tawh tih hi zêp chi leh zêp hun pawh a ni lo hial tawh. Inpumkhat thei lo leh intai a, unau inkâra râlthuam thlenga lek duh chi bil hrang hrang laka ngaihdan chawlawl tawh, an sahimna atâna Mizorama rawn râltlán nunaute thleng thlenga hmumawh tawh hi an kuh ţul tawh tihte hi ramri lehlama kan unaute hian an hriat a hun ta hle mai. Hetianga ngaihdán nei nghet tawhte hlauh ber pakhat pawh an inhmuhmawhna leh an inhuata an inchemhárna hi Mizoramah an rawn pulût ang a, kan rama remna leh muanna boruak hi an rawn tichhia ang tih hi a ni.

“An thak thakin lo thak rawh se,” tih ngaihdán tiat chiah hian Mizoram hi kan ţhenawm ram leh state a kan unaute buaina avanga kan remna leh muanna boruak chhe thei hi humhima humhalh tura sorkar hian chêt a thawh a hun tawh a ni. Ram ţhenawm leh state ţhenawma chéngte hi kan unaute pawh ni raw sek sek, an buaina leh an innghirngho hi India rama state ralmuang ber Mizoramah hian an rawn sengluh kan phal hauh túr a ni lova, chu râlvén hna chu sorkar mawh a ni.

Kan ţhenawma kan unaute mangang an sahimna atâna Mizorama rawn tlanchhia a min béltute hi kan unaute an nih avangin kan lo hum a, kan theih tâwk tlêm mah se theih ang angin kan lo ţanpui a. An ram lama chi bil boruak an rawn chhawm luh erawh chu kan remti ngai dawn lo tih an hriat a ngai a. Chu tiang chu a thlen loh na’n sorkar hian ruahmanna siamin thil ţha lo a thleng dawn a, kan ram remna leh muanna a derthawng dawn a nih chuan khauh taka a chêt a ngai ang.

ZONEWS THUBELH

Mizoram sawrkar hian ruahmanna mumal siam a, a hnathawkte hmangin a tihtur tak a tih chat chat a ngai. Rawn pem hlen duh an awm a nih pawhin ruahmanna tha tak hnuaiah mumal takin a kalpui tur a ni. Sawrkar hian an mamawh pek ringawt lo deuh, thluak senga ruahmanna tha duang chhuakin mumal takin kalpui sela, ramri hung ngai lo pawh hian a awm theih chiang khawp mai.